Σε πάγωμα των χορηγήσεων νέων δανείων υποχρεώνει τις τράπεζες η κρίση ρευστότητας και η αδυναμία άντλησης κεφαλαίων από τη διατραπεζική αγορά. Τις τελευταίες εβδομάδες οι ξένες τράπεζες δεν χρηματοδοτούν, μέσω της διατραπεζικής αγοράς, τις ελληνικές, υπό το φάσμα της δεινής δημοσιονομικής κατάστασης της χώρας.
Ετσι οι εγχώριες τράπεζες για να αντιμετωπίσουν το κενό ρευστότητας δεν χορηγούν νέα δάνεια σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Αυτό γίνεται έμμεσα μέσω της εφαρμογής αυστηρών κριτηρίων πιστοδότησεων, της μείωσης του ποσοστού χρηματοδότησης και της προσφοράς ιδιαίτερα υψηλών επιτοκίων ώστε να καταστεί ο δανεισμός ασύμφορος για τα αξιόχρεα νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Με τα επιτόκια του ευρώ να βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επιτόκια οι τράπεζες (για να αποτρέψουν τον δανεισμό) προσφέρουν ιδιαίτερα επιτόκια. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην επιχειρηματική πίστη το βασικό επιτόκιο χορηγήσεων ανέρχεται στο 9%.
Στελέχη τραπεζών εκτιμούν ότι τις τελευταίες εβδομάδες ο ρυθμός πιστωτικής επέκτασης είναι αρνητικός, δηλαδή το ύψος των δανείων που αποπληρώνονται ξεπερνά το ύψος των χορηγήσεων νέων δανείων.
Υπογραμμίζεται ότι η κρίση ρευστότητας έχει προσωρινές επιπτώσεις και δεν απειλεί, τουλάχιστον άμεσα, τις τράπεζες καθώς πάντα έχουν τη δυνατότητα άντλησης ρευστότητας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) η οποία διασφαλίζει την ομαλή λειτουργία του συστήματος. Ομως η βραχυχρόνια χρηματοδότηση που παρέχει η ΕΚΤ καλύπτει μόνο άμεσες ανάγκες και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για τη χορήγηση νέων δανείων και τη διοχέτευση ρευστότητας στην αγορά.
Ο ρυθμός πιστωτικής επέκτασης στο ξεκίνημα του 2010 είναι αρνητικός, αποτέλεσμα της ψυχολογικής πίεσης που προκαλεί η κρίση, της περιορισμένης ρευστότητας αλλά και της απροθυμίας των τραπεζών να διοχετεύσουν τη ρευστότητά τους στην αγορά υπό το φάσμα όλων αυτών των αβεβαιοτήτων που απειλούν την ελληνική οικονομία. Επιπρόσθετα στη σημερινή συγκυρία τα αξιόχρεα νοικοκυριά και επιχειρήσεις αναβάλλουν σχέδια και επενδύσεις αναμένοντας την ομαλοποίηση της κατάστασης.
Σημειώνεται πως η διεθνής κρίση, που άλλαξε σημαντικές πτυχές λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος, σε συνδυασμό με τον εγχώριο δημοσιονομικό εκτροχιασμό έχουν περιορίσει δραστικά τις πηγές άντλησης ρευστότητας των τραπεζών. Με τα δάνεια εδώ και καιρό να ξεπερνούν αισθητά τις καταθέσεις οι τράπεζες αντλούσαν κεφάλαια για να χρηματοδοτήσουν νέες εργασίες μέσω τιτλοποιήσεων, ειδικών ομολογιακών εκδόσεων και κυρίως μέσω της διατραπεζικής αγοράς. Αυτές οι εναλλακτικές πηγές τώρα δεν είναι διαθέσιμες στις ελληνικές τράπεζες. Ο λόγος είναι η μεγάλη αβεβαιότητα για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και τις δυνατότητες επιτυχούς διαχείρισης της κατάστασης. Ετσι το κόστος του χρήματος παραμένει σε απαγορευτικά υψηλά επίπεδα. Αυτή η κατάσταση, ευτυχώς, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Την περίοδο Απριλίου – Μαΐου η κυβέρνηση θα πρέπει να αντλήσει από τις αγορές 22 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι είτε μέχρι τότε η χώρα θα έχει ανακτήσει τμήμα της αξιοπιστίας της μέσω της λήψης νέων γενναίων μέτρων, αντλώντας από τις αγορές τα αναγκαία κεφάλαια, είτε δεν θα το επιτύχει. Αν πραγματοποιηθεί το πρώτο, κάτι που οι επιτελείς των τραπεζών θεωρούν το πιθανότερο, τότε το κόστος του χρήματος θα μειωθεί, οι συνθήκες στις αγορές σταδιακά θα ομαλοποιηθούν και οι τράπεζες θα μπορέσουν να αντλήσουν κεφάλαια για τη χρηματοδότηση των εργασιών τους (δηλαδή τη χορηγήσεις δανείων και τη χρηματοδότηση της οικονομίας) τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Στην αντίπερα όχθη, αν επικρατήσει το αρνητικό σενάριο, δηλαδή η χώρα δεν καταφέρει να αντλήσει τα κεφάλαια που χρειάζεται, τότε, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, θα ζητήσουμε εξωτερική βοήθεια η οποία ασφαλώς δεν θα δοθεί χωρίς όρους. Ετσι η βίαιη, εξωτερική, επιβολή των αναγκαίων μέτρων για τη δημοσιονομική εξυγίανση θα καθησυχάσει τις αγορές και θα επιτρέψει στις τράπεζες να αντλήσουν τη ρευστότητα που χρειάζονται, επιστρέφοντας σταδιακά σε φυσιολογικούς ρυθμούς λειτουργίας.
Μέχρι την ομαλοποίηση της κατάστασης πάντως οι εγχώριες τράπεζες ακροβατούν σε τεντωμένο σχοινί: πρέπει να διαχειριστούν μια ιδιαίτερα κρίσιμη κατάσταση, με προεξέχουσα την αντιμετώπιση της ρευστότητας,
να καθησυχάσουν την πελατεία τους (σε ένα περιβάλλον υψηλής ευαισθησίας) και να αποτρέψουν κερδοσκοπικούς κύκλους να εκμεταλλευτούν την συγκυρία. Επιτελικά στελέχη τραπεζών εκτιμούν ότι το 2010 ο ρυθμός πιστωτικής επέκτασης θα είναι αρνητικός ή στην καλύτερη περίπτωση θα κυμανθεί κοντά στο μηδέν. Η ύφεση στην οικονομία, η αύξηση της ανεργίας, η δημοσιονομική περιστολή, που έχει άμεση επίπτωση στην κατανάλωση και η αύξηση των καθυστερήσεων δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας.
Στο 9% τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια
«Αλμα» πραγματοποίησαν οι καθυστερήσεις το τελευταίο τρίμηνο του 2009, καθώς σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζικών στελεχών ο δείκτης των μη εξυπηρετούμενων δανείων ανήλθε στο 9% στο τέλος του έτους.
Σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος (ΤτΕ) στο 9μηνο ο δείκτης καθυστερήσεων διαμορφώθηκε στο 7,2% έναντι 6,8% που ήταν στο εξάμηνο, 6% στο α΄ τρίμηνο του 2009 και 5% στο τέλος του 2008. Oι καθυστερήσεις ανήλθαν στo 6,9% στα στεγαστικά δάνεια (έναντι 5,3% τον Δεκ. ’08), στο 11,7% στα καταναλωτικά δάνεια (από 8,2% τον Δεκ. ’08), ενώ οι καθυστερήσεις στα επιχειρηματικά δάνεια ανήλθαν στο 6,4% (από 4,3% τον Δεκ. ’08).
Στελέχη τραπεζών αποδίδουν την επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων στη ραγδαία επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών και τη σημαντική επίπτωση των νομοσχεδίων για τη ρύθμιση των υποχρεώσεων που ενίσχυσαν την κουλτούρα αθέτησης, δηλαδή την άρνηση μερίδας νοικοκυριών και επιχειρήσεων να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους.
Γιαννης Παπαδογιαννης
Δείτε το άρθρο στην Καθημερινή
