Σημαντική επιδείνωση του δείκτη των μη εξυπηρετούμενων δανείων καταγράφεται στο τέλος του 2009, ενώ δυσοίωνες είναι οι εκτιμήσεις για τη φετινή χρονιά. Σύμφωνα με συγκλίνουσες εκτιμήσεις στελεχών τραπεζών, οι καθυστερήσεις αναρριχήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2009 στο 9%, που αντιστοιχούν σε προβληματικά, μη εξυπηρετούμενα δάνεια ύψους 22 δισ. ευρώ.

Επιτελικά στελέχη τραπεζών προβλέπουν επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων το 2010, εκτιμώντας ότι οι καθυστερήσεις μπορεί να ξεπεράσουν το 15%. Εκτιμούν έκρηξη των προβλημάτων στο πρώτο εξάμηνο και σταδιακή εξομάλυνση της κατάστασης στο β΄ τρίμηνο. Αυτό σημαίνει ότι περί τα 12 δισ. ευρώ επιπλέον δάνεια θα βρεθούν στο «κόκκινο», δοκιμάζοντας την κερδοφορία και τις αντοχές των εγχωρίων τραπεζών. Η έκρηξη των επισφαλειών, όπως είναι φυσικό, συμβαίνει σε ένα περιβάλλον ύφεσης για την ελληνική οικονομία που σημαίνει ότι οι ελληνικές τράπεζες δεν μπορούν να προσδοκούν σε έσοδα από νέες εργασίες. Σύμφωνα με στελέχη τραπεζών, η αύξηση των επισφαλειών αντανακλά τη ραγδαία επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών, αλλά και την επίπτωση των νομοσχεδίων για τη ρύθμιση των υποχρεώσεων νοικοκυριών και επιχειρήσεων που ενίσχυσαν την κουλτούρα αθέτησης, δηλαδή την άρνηση νοικοκυριών και επιχειρήσεων να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Ωστόσο, η βασική αιτία της μεγάλης αύξησης των καθυστερήσεων είναι η επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών, όπως αποτυπώνονται στη μεγάλη μείωση του ΑΕΠ στο δ΄ τρίμηνο (-2,6%), στην αύξηση της ανεργίας που ξεπέρασε το 10% τον Νοέμβριο και γενικότερα στη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας.

Αυτό που ανησυχεί τις τράπεζες είναι η σημαντική επιτάχυνση των καθυστερήσεων μετά τη σχετική ύφεση που παρατηρήθηκε στο γ΄ τρίμηνο του 2009. Ο δείκτης των μη εξυπηρετούμενων δανείων αυξήθηκε κατά 20% στο πρώτο τρίμηνο, κατά 13,3% στο β΄ τρίμηνο και κατά 5% στο γ΄ τρίμηνο. Ωστόσο, η θετική αυτή τάση ανατράπηκε βίαια στο δ΄ τρίμηνο, με τον δείκτη των μη εξυπηρετούμενων δανείων να αυξάνεται κατά 25% σε σχέση με το γ΄ τρίμηνο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος (ΤτΕ) στο εννεάμηνο ο δείκτης καθυστερήσεων διαμορφώθηκε στο 7,2% έναντι 6,8% που ήταν στο πρώτο εξάμηνο, 6% στο πρώτο τρίμηνο του 2009, 5% στο τέλος του 2008 και μόλις 4,5% που ήταν στο τέλος του 2007. Oι καθυστερήσεις ανήλθαν στo 6,9% στα στεγαστικά δάνεια (έναντι 5,3% τον Δεκ. ’08), στο 11,7% στα καταναλωτικά δάνεια (από 8,2% τον Δεκ. ’08), ενώ οι καθυστερήσεις στα επιχειρηματικά δάνεια ανήλθαν στο 6,4% (από 4,3% τον Δεκ. ’08). Σύμφωνα με στελέχη τραπεζών, στο δ΄ τρίμηνο του 2009 καταγράφεται συνολική αύξηση των καθυστερήσεων τόσο στη λιανική όσο και στην επιχειρηματική πίστη. Η επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών και η αναπόδραστη επίπτωση στην ποιότητα των χαρτοφυλακίων δανείων των τραπεζών έχει θορυβήσει την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) ζητώντας από τις τράπεζες τη διενέργεια ακόμη μεγαλύτερων προβλέψεων για την κάλυψη των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η ΤτΕ θεωρεί «απολύτως απαραίτητη τη σημαντική ενίσχυση των προβλέψεων» για την αντιμετώπιση της σημαντικής αύξησης των καθυστερήσεων, ενώ υπογραμμίζει ως λίαν αρνητική εξέλιξη την υποχώρηση του ποσοστού κάλυψης των δανείων σε καθυστέρηση από συσσωρευμένες προβλέψεις.

Η σημαντική επιδείνωση της ποιότητας των χαρτοφυλακίων δανείων των τραπεζών αποτυπώνεται στην εξασθένηση του δείκτη κάλυψης των δανείων σε καθυστέρηση από συσσωρευμένες προβλέψεις: στο τέλος Σεπτεμβρίου διαμορφώθηκε στο 41,4% έναντι 48,9% που ήταν στο τέλος Δεκεμβρίου 2008. Σημειώνεται ότι τον Δεκέμβριο του 2005 το ποσοστό αυτό είχε διαμορφωθεί στο 61,9% κι έκτοτε βρίσκεται σε συνεχή πτωτική πορεία. Εν πολλοίς, η ποιότητα των χαρτοφυλακίων των τραπεζών επιδεινώνεται σταθερά πριν από το ξέσπασμα της κρίσης, καθώς προτεραιότητα των τραπεζών αποτελούσε η επίτευξη υψηλής κερδοφορίας και όχι η δημιουργία αποθέματος προβλέψεων για την εποχή των ισχνών αγελάδων, η οποία ήρθε αναπάντεχα και πολύ γρήγορα.

Μαθηματικός «πονοκέφαλος»

Πέραν των σοβαρών οικονομικών προβλημάτων οι τράπεζες έχουν να αντιμετωπίσουν έναν ακόμη, μαθηματικό, «πονοκέφαλο». Ο δείκτης των καθυστερήσεων προκύπτει από τη διαίρεση των καθυστερήσεων με τα συνολικά δάνεια. Ετσι, τις ημέρες της ευφορίας, όταν τα δάνεια αυξάνονταν κατά 30%, 40% και 50%, τα όποια προβληματικά δάνεια «χάνονταν», καθώς η αύξηση του παρονομαστή ήταν πολύ μεγαλύτερη του αριθμητή. Τώρα, όμως, οι τράπεζες αντιμετωπίζουν την ακριβώς αντίθετη κατάσταση: ο αριθμητής (προβληματικά δάνεια) αυξάνεται με ρυθμό κατά πολύ υψηλότερο του παρονομαστή (δάνεια), προκαλώντας έμφραγμα στις τράπεζες.

Γιαννης Παπαδογιαννης

Δείτε το άρθρο στην Καθημερινή