Σ. Καπράλος GK τ.14 Δεκέμβριος 2008
Συνέντευξη του προέδρου του Χρηματιστηρίου Αθηνών, κ. Σπύρου Καρπάλου, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό GK τ. 14 , της Καθημερινής. Δεκέμβριος 2008.
Την διδακτική αξία της ήττας ώστε να μπορέσεις να φτάσεις τελικά στη νίκη αναλύει ο Σπύρος Καπράλος πρόεδρος του Χρηματιστηρίου Αθηνών και διευθύνων σύμβουλος της ΕΧΑΕ. Πρωταθλητής Ελλάδος στην κολύμβηση από υο 1979 μέχρι το 1984, συμμετείχε ως μέλος της Ελληνικής Ολυμπιακής Ομάδας Υδατοσφαίρισης στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μόσχας και του Λος Άντζελες και μέσα από τον αθλητισμό έμαθε ορισμένες από τις βασικές αρχές διοίκησης. «Τις δύσκολες στιγμές, ακόμη κι όταν τα προβλήματα μοιάζουν ανυπέρβλητα, πρέπει, με κάθε τρόπο, να συνεχίζεις. Να μάχεσαι. Να μην χάνεις το ηθικό σου. Μαθαίνεις να δυναμώνεις μέσα από την ήττα.»
Στη συνέντευξη έχει καλή διάθεση ίσως γιατί πραγματοποιείται μια ημέρα, από τις σπάνιες τους τελευταίους μήνες της κρίσης, ανόδου για το χρηματιστήριο. «Θα ήταν ψέματα να πω ότι επιστρέφω στο σπίτι μου και τα ξεχνάω όλα» σημειώνει. Ο κ. Καπράλος, είναι αυτό που θα λέγαμε κλασικός μάνατζερ έχοντας διευθύνει τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρίες μέχρι και τυροκομεία. «Κάθε φορά που ξεκινάς μια νέα δραστηριότητα είναι μια πρόκληση». Μάλιστα ο κ. Καπράλος αποδέχθηκε την πρόκληση να δουλέψει για το ελληνικό δημόσιο: ήταν Εντεταλμένος Σύμβουλος της Οργανωτικής Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων Αθήνα 2004 ενώ τον Μάρτιο του 2004 διορίστηκε Γενικός Γραμματέας Ολυμπιακών Αγώνων του Υπουργείου Πολιτισμού και ορίστηκε City Manager κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων. Μας εξηγεί πως έγινε το θαύμα των υπέροχων Αγώνων της Αθήνας και με θλίψη αναφέρεται στην γρήγορη επιστροφή στις κακές μας συνήθειες: την αδράνεια και την αδιαφορία.
– Τι συνέβη αυτή τη φορά και οι αγορές υποχωρούν τόσο βίαια;
Κανείς δεν περίμενε αυτή την εξέλιξη στην παγκόσμια οικονομία. Η κρίση ξεκίνησε στην Αμερική, αλλά επεκτάθηκε πολύ γρήγορα στην Ευρώπη. Εν μέρει λόγω των χαμηλών επιτοκίων και της κατάχρησης των δυνατοτήτων δανεισμού, εν μέρει λόγω της απουσίας αποτελεσματικής εποπτείας, εν μέρει λόγω της γενικευμένης ευφορίας, οδηγηθήκαμε σε υπερβολές. Οι τράπεζες δημιουργούσαν επενδυτικά προϊόντα, τα οποία πουλούσαν, δίνοντας την ψευδαίσθηση των υψηλών αποδόσεων. Μάλιστα, τα προϊόντα αυτά, θεωρούνταν από μεγάλους οίκους αξιολόγησης, πολύ ασφαλή. Κάτι που δεν ανταποκρινόταν ούτε στο ελάχιστο στην πραγματικότητα. Ο μηχανισμός αυτός, «δούλεψε» στο μέγιστο βαθμό πολλαπλασιάζοντας τις ανισορροπίες. Και κάποια στιγμή …κατέρρευσε. Δεν είναι, λοιπόν, μόνο τα στεγαστικά δάνεια στην Αμερική αλλά και διάφορα σύνθετα επενδυτικά προϊόντα (Credit Default Swaps), τα οποία αποτελούν και το μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος, αφού ανέρχονται σε 62 τρις δολάρια, δηλαδή αντιστοιχούν στο Παγκόσμιο Ακαθάριστο Εισόδημα! Είναι τεράστιο το νούμερο. Είναι τεράστιο το πρόβλημα.
– Η κρίση θα έχει διάρκεια;
Δεν είμαι αισιόδοξος. Πιστεύω πράγματι ότι η κρίση θα έχει μεγάλη διάρκεια και οι επιπτώσεις στις οικονομίες σε όλο τον κόσμο - και στην ελληνική – θα είναι ιδιαίτερα μεγάλες. Το εύρος και η ένταση των επιπτώσεων είναι πολύ δύσκολο να εκτιμηθούν.
– Η ψυχολογία ή τα οικονομικά δεδομένα είναι αυτά που επηρεάζουν περισσότερο τις καθημερινές διακυμάνσεις στις αγορές;
Η ψυχολογία είναι το καθοριστικό στοιχείο. Τα οικονομικά δεδομένα ασφαλώς επηρεάζουν, αλλά έπονται. Ανάλογα με την ψυχολογία, το ίδιο οικονομικό στοιχείο θα ερμηνευτεί με διαφορετικό τρόπο, όταν στην επενδυτική κοινότητα επικρατεί ευφορία και διαφορετικά, αν κυριαρχεί η απογοήτευση. Επιπλέον, οι επενδυτές αποφασίζουν περισσότερο με γνώμονα τις μελλοντικές προσδοκίες παρά τα σημερινά δεδομένα: προσπαθούν να προδικάσουν το τι θα συμβεί στο μέλλον. Σήμερα τα χρηματιστήρια είναι στο χαμηλότερο σημείο τους, διότι το μέλλον ή τουλάχιστον το άμεσο μέλλον, προβλέπεται δύσκολο. Τη στιγμή που θα φανεί «φως στην άκρη του τούνελ», δηλαδή έξοδος από την ύφεση, τα χρηματιστήρια θα είναι τα πρώτα που θα αντιδράσουν θετικά.
– Γιατί οι επενδυτές τόσο συχνά συμπεριφέρονται τόσο ακραία; Άλλοτε καταλαμβάνονται από ευφορία και άλλοτε βυθίζονται στην απογοήτευση.
Μερικοί επενδυτές έχουν την αυταπάτη ότι γνωρίζουν άριστα την αγορά, καλύτερα από τους άλλους και ότι μπορούν να αξιοποιήσουν τις πληροφορίες τους για να προσκομίσουν μεγάλα κέρδη. Ωστόσο, και ο ενθουσιασμός και η απογοήτευση είναι κακοί σύμβουλοι. Κατά κανόνα, οι ιδιώτες επενδυτές είναι οι τελευταίοι οι οποίοι τοποθετούνται στην αγορά, όταν αυτή βρίσκεται σχεδόν στο υψηλότερο σημείο και είναι αυτοί οι οποίοι αποχωρούν από την αγορά, όταν βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο. Γι αυτό επιμένω στην σημασία της επενδυτικής παιδείας, όπως και το πόσο σημαντικό είναι να απευθύνεται κάποιος στους ειδικούς, στους επαγγελματίες. Τους οποίους ασφαλώς θα πρέπει να επιλέξει με μεγάλη προσοχή, γιατί όπως άλλωστε συμβαίνει σε όλα τα επαγγέλματα, δεν είναι όλοι το ίδιο ικανοί.
- Οι έντονες διακυμάνσεις του χρηματιστηρίου επηρεάζουν την καθημερινότητά σας; Η πτώση σας στεναχωρεί;
Μια μεγάλη πτώση όπως αυτή που βιώνουμε το τελευταίο διάστημα ασφαλώς και με επηρεάζει, με προβληματίζει, με στενοχωρεί. Θα ήταν ψέματα να πω ότι επιστρέφω στο σπίτι μου με ευχάριστη διάθεση, όταν οι επενδυτές χάνουν χρήματα. Όμως η ζωή συνεχίζεται. Τα καθημερινά θέματα της δουλειάς, τα προβλήματα που ζητούν γρήγορη επίλυση, απορροφούν τη σκέψη και την ενεργητικότητα.
–Έχετε περάσει από πολλές θέσεις στον ιδιωτικό, αλλά και στον δημόσιο τομέα. Έχει προτιμήσεις ο μάνατζερ;
Κάθε φορά που ξεκινάς μια νέα δραστηριότητα είναι μια πρόκληση. Πρόκληση είναι ακόμη κι αν αλλάξεις δουλειά μέσα στον ίδιο κλάδο ή και στην ίδια επιχείρηση που εργάζεσαι. Σε κάθε νέα θέση, πρέπει να αποδείξεις τις ικανότητές σου, να πετύχεις τους καινούργιους στόχους, να βάλεις τη σφραγίδα σου. Κάθε φορά ξεκινάς από το μηδέν.
– Στη διαδρομή αυτή υπήρξαν στιγμές που αισθανθήκατε ότι δεν επιτυγχάνατε τους στόχους; Στιγμές αποτυχίας;
Ασφαλώς και υπήρξαν τέτοιες στιγμές. Μάλιστα κάποιες φορές, βλέπεις ότι η αποτυχία μπορεί να έλθει, παρά το γεγονός ότι εργάζεσαι σκληρά, προσπαθείς πολύ και αφιερώνεις πολύ χρόνο. Τότε η απογοήτευση είναι μεγαλύτερη. Σου δημιουργούνται αμφιβολίες για το κατά πόσο είσαι πραγματικά αποτελεσματικός. Πολύ περισσότερο δε, όταν έχει προηγηθεί μια επιτυχημένη πορεία.
– Πώς ξεπερνάς την αποτυχία;
Τις δύσκολες στιγμές, ακόμη κι όταν τα προβλήματα μοιάζουν ανυπέρβλητα, πρέπει, με κάθε τρόπο, να συνεχίζεις. Να μάχεσαι. Να μην χάνεις το ηθικό σου. Ο αγώνας τελικά οδηγεί σε λύσεις που αρχικά δεν διαφαίνονταν.
– Τι διδάσκει η ήττα;
Η ήττα σε διδάσκει ότι η προσπάθεια από μόνη της δεν αρκεί για να εξασφαλίσει το θετικό αποτέλεσμα. Για μένα, το πιο σημαντικό που διδάσκεσαι από την ήττα, είναι να ξεπερνάς τον ίδιο σου τον εαυτό, πάντα μέσα από τη σκληρή δουλειά Κι αυτό είναι που στο τέλος μπορεί να σε οδηγήσει στην νίκη. Μεγαλώνοντας συνειδητοποίησα πόσο με ωφέλησε η ενασχόληση με τον αθλητισμό. Εκεί αγωνίζεσαι να ξεπεράσεις τον εαυτό σου και τους άλλους αθλητές. Προσπαθείς, προετοιμάζεσαι σκληρά, τα δίνεις όλα για το στόχο σου, κι όμως αυτό, μερικές φορές, δεν είναι αρκετό για να νικήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παρατάς. Συνεχίζεις, μαθαίνεις να δυναμώνεις μέσα από την ήττα. Έτσι, στο τέλος, χαίρεσαι την νίκη, όταν θα έλθει, πολύ περισσότερο. Από τις αποτυχίες μαθαίνεις πολλά στη ζωή.
– Τελικά μαθαίνεις περισσότερα νικώντας ή χάνοντας;
Χάνοντας. Προσοχή όμως! Μαθαίνεις μέσα από πολλές μικρές ήττες. Μεγάλες ήττες μπορεί να οδηγήσουν στην καταστροφή. Το μυστικό είναι, στην πορεία σου τα λάθη να γίνονται όλο και μικρότερα…
– Γιατί στην Ελλάδα η αποτυχία είναι τόσο στιγματισμένη;
Στην Ελλάδα το κυρίαρχο μοντέλο, η κύρια επιδίωξη είναι να κερδίσεις περισσότερα καταβάλλοντας τη μικρότερη δυνατή προσπάθεια. Στο εξωτερικό, για παράδειγμα, προωθείται και υποστηρίζεται ιδιαίτερα η επιχειρηματική δραστηριότητα των νέων ανθρώπων. Επιβραβεύεται η τόλμη του νέου επιχειρηματία, η εφευρετικότητά του, η διάθεσή του να δουλέψει σκληρά και να κάνει κάτι διαφορετικό. Κι αν αποτύχει, δεν στιγματίζεται. Η αποτυχία αναλύεται σε βάθος, εντοπίζονται τα λάθη, γίνονται διορθώσεις κι ενσωματώνονται σαν γνώση. Στην Ελλάδα, η κουλτούρα μας είναι διαφορετική. Η ίδια η κοινωνία δεν υποστηρίζει τη νεανική επιχειρηματικότητα, αφού συνήθως τα όνειρα των νέων και των γονιών τους εξαντλούνται στον διορισμό σε μια θέση στο Δημόσιο, που σημαίνει μονιμότητα κι όχι πολλή δουλειά.
– Πώς καταντήσαμε μια κοινωνία της ευκολίας;
Είμαστε μια κλειστή κοινωνία που έχει βολευτεί στην επίτευξη του ατομικού συμφέροντος. Προσπαθούμε να αποκτήσουμε μεγαλύτερο σπίτι, αλλά αδιαφορούμε αν ο δρόμος δίπλα μας είναι σε κακή κατάσταση. Αν είναι γεμάτος σκουπίδια. Αν δεν υπάρχει πεζοδρόμιο. Επιλέγουμε την ευκολία μας, παρκάρουμε πάνω στο πεζοδρόμιο ή στη γωνία του δρόμου, αδιαφορώντας για τον διπλανό μας, για τους ηλικιωμένους, για τους ανθρώπους με κινητικά προβλήματα. Μαζί με τους πολίτες αδιαφορούν και αυτοί που εργάζονται στην υπηρεσία των πολιτών. Δημόσιοι λειτουργοί δεν λογοδοτούν πουθενά. Σε κάποιες περιπτώσεις, πλουτίζουν κάνοντας κατάχρηση της εξουσίας τους και καμία ποινή δεν επιβάλλεται. Η απόδοση της δικαιοσύνης καθυστερεί σε τέτοιο βαθμό που γίνεται αναποτελεσματική. Υπάρχει μια ιδιότυπη αναρχία στην κοινωνία. Συντεχνίες καλύπτουν και ελέγχουν τα πάντα. Δείτε τι συμβαίνει στα πανεπιστήμια, πώς εκλέγονται οι καθηγητές. Ή στα νοσοκομεία. Ο καθένας προσπαθεί να βελτιώσει τη θέση του, με κάθε μέσο, με κάθε τρόπο, εκτός από σκληρή εργασία βέβαια, σε βάρος του συνόλου. Εν τέλει, υπονομεύουμε το μέλλον των παιδιών μας, τα οποία, όταν θα έλθει η ώρα, θα κληθούν να διαχειριστούν μια πολύ δύσκολη, από κάθε πλευρά, κατάσταση.
– Πώς έγινε το θαύμα και πραγματοποιήσαμε αυτούς τους υπέροχους Ολυμπιακούς Αγώνες το καλοκαίρι του 2004;
Το θαύμα έγινε γιατί προηγήθηκε σκληρή δουλειά, από πάρα πολλούς. Υπήρξε όραμα, πρόγραμμα, πειθαρχία και αποφασιστικότητα. Στο τελευταίο διάστημα υπήρξε μια τρομερή αυτοπειθαρχία από όλους τους Έλληνες, γιατί όλοι συνειδητοποίησαν πόσο σημαντική ήταν η προσπάθεια για τη χώρα.
– Αυτή η φλόγα όμως έσβησε πολύ γρήγορα.
Με το που τελείωσε ο στόχος που λεγόταν Ολυμπιακοί Αγώνες, ξαναγυρίσαμε, την επόμενη κιόλας ημέρα, στις κακές μας συνήθειες. Τα δώσαμε όλα για την εικόνα μας, για το πώς θα μας δουν οι ξένοι, και την επόμενη των Αγώνων βυθιστήκαμε στην αδράνεια και την αδιαφορία.
– Πώς αισθάνεστε σήμερα, όταν βλέπετε τις Ολυμπιακές Εγκαταστάσεις είτε αναξιοποίητες είτε ακόμα και αφημένες στην εγκατάλειψη;
Στενοχωριέμαι ιδιαίτερα. Είναι πολύ θλιβερό, ειδικά όταν έχεις ζήσει μοναδικές στιγμές σ’ αυτές τις εγκαταστάσεις. Η καρδιά σου πονά πολύ περισσότερο. Βέβαια, το πρόβλημα ξεκινάει από το ότι χτίστηκαν πολλές αθλητικές εγκαταστάσεις, χωρίς κανένα σχεδιασμό για την μετά – ολυμπιακή τους χρήση και με πολλά νομικά θέματα, από το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς μέχρι τη χρήση αυτών.
– Σαν μάνατζερ; Πώς νιώθετε βλέποντας τέτοια περιουσιακά στοιχεία αναξιοποίητα;
Σαν μάνατζερ, αν δεν φρόντιζα να αξιοποιηθούν τα περιουσιακά στοιχεία των μετόχων μου, θα είχα χάσει τη δουλειά μου και μάλιστα, με συνοπτικές διαδικασίες. Ωστόσο στην Ελλάδα σήμερα, η μη αποτελεσματική αξιοποίηση των Ολυμπιακών Εγκαταστάσεων, δεν αποτελεί παρά μικρή λεπτομέρεια σε σχέση με την συνολική αναποτελεσματικότητα του Δημοσίου στη αξιοποίηση της περιουσίας του. Η αδράνεια κυριαρχεί παντού.
– Έχετε δουλέψει για το δημόσιο. Πώς ήταν η εμπειρία;
Έχω αποκομίσει και θετικές και αρνητικές εμπειρίες. Στον δημόσιο τομέα, υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι είναι ικανότατοι, εργάζονται με όρεξη και αυταπάρνηση, αλλά δυστυχώς, αποτελούν μια μικρή μειοψηφία. Πιστεύω ότι υπάρχει δυναμικό που μένει αναξιοποίητο. Γενικά, η εντύπωση που αποκομίζει ο πολίτης είναι ότι η δημόσια διοίκηση λειτουργεί, για να δημιουργεί προβλήματα και όχι για να τα λύνει. Ό,τι και να κάνεις, αντιμετωπίζεις την άρνηση. «Δεν γίνεται», «Απαγορεύεται», «Δεν είναι αρμοδιότητά μου», «Πρέπει να το εγκρίνει κάποιος άλλος». Απαιτείται πολύ μεγάλη προσπάθεια, για να κάμψεις την άρνηση των παραγόντων του δημοσίου και να τους οδηγήσεις σε μια διαδικασία εξεύρεσης λύσεων. Σε οτιδήποτε καινούργιο ξεκινά να γίνει, εμφανίζονται πλήθος δυσκολιών. Δεν επιβραβεύεται η ανάληψη πρωτοβουλίας, αλλά αντίθετα, συχνά τιμωρείται.
Παρ΄όλα αυτά η άποψή μου είναι ότι δεν πρέπει να αναλωνόμαστε σε μια στείρα κριτική. Οι εποχές θέλουν έργα κι όχι λόγια! Η πιο σημαντική κληρονομιά που μας άφησαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, είναι η εικόνα μιας διαφορετικής, καλύτερης χώρας, με πολίτες μιας διαφορετικής, καλύτερης νοοτροπίας. Δεν αξίζει τον κόπο, να προσπαθήσουμε όλοι μας, σε μόνιμη βάση, να είμαστε πολίτες μιας τέτοιας χώρας;
Γιαννης Παπαδογιαννης
